نویسنده = بابک شیرازی
مدل‌سازی تصمیم‌گیری و تحقیق در عملیات در مهندسی کیفیت

طراحی زنجیره‌تأمین سرد واکسن کووید-۱۹ تحت ریسک‌های عملیاتی و اختلالی: مدل شبیه‌سازی- بهینه‌سازی چند معیاره مبتنی بر کیفیت

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 19 خرداد 1405

https://doi.org/10.48313/jqem.2026.568156.1598

مجتبی اکبری، علی تاج دین، ایرج مهدوی، بابک شیرازی

چکیده هدف: زنجیر‌ه‌تامین سرد واکسن به عنوان یک سیستم خدماتی– عملیاتی حساس به کیفیت، نقش حیاتی در تضمین تحویل به‌موقع، حفظ اثربخشی واکسن و کاهش ضایعات ایفا می‌کند. بروز ریسک‌های عملیاتی و اختلالی موجب افزایش نوسانات فرایندی، کاهش قابلیت اطمینان سیستم و افت کیفیت خدمت‌رسانی می‌شود. هدف این پژوهش، ارائه یک چارچوب کیفیت‌محور برای مدل‌سازی و بهینه‌سازی زنجیر‌ه‌تامین سرد واکسن کووید-۱۹ با تمرکز بر شاخص‌های عملکرد کیفیت، تحت شرایط عدم‌قطعیت است.

روش‌شناسی پژوهش: در این پژوهش، یک چارچوب نوین از رویکرد شبیه‌سازی- بهینه‌سازی چنددوره‌ای و چندکالایی برای تصمیم‌گیری در مدیریت موجودی، تخصیص و توزیع واکسن، تحت ریسک‌های عملیاتی و اختلالی توسعه یافته است. این رویکرد، شبیه‌سازی عامل‌بنیان را با تکنیک‌های بهینه‌سازی ادغام می‌کند. شبیه‌سازی‌ها بر اساس سناریوی اختلال در وسیله حمل‌و‌نقل و اختلال در عرضه واکسن تنظیم شده و با مساله بدون اختلال مورد مقایسه قرار می‌گیرند.

یافته‎ها: نتایج با استفاده از برخی شاخص‌های کلیدی عملکرد از جمله زمان مورد انتظار تحویل واکسن، سطح خدمات، فساد واکسن به دلیل خرابی وسیله نقلیه و پارامترهای مالی ارزیابی می‌شوند. نتایج شبیه‌سازی نشان می‌دهد که سناریوی بدون اختلال، بالاترین سطح خدمات (0.82) و بیشترین پایداری عملکرد را دارا می‌باشد، در حالی که اختلالات وسیله نقلیه منجر به فساد 8.9 میلیون دوز واکسن گردید و اختلالات در عرضه واکسن نیز منجر به پایین‌ترین سطح خدمات (۰٫۷۶) شد. اعتبارسنجی آماری نیز با استفاده از روش آزمون علامت زوجی، اهمیت این تفاوت‌ها را در سطح اطمینان ۹۵% تأیید کرد.

اصالت/ارزش افزوده علمی: پژوهش حاضر با رویکرد مهندسی کیفیت، زنجیر‌ه‌تامین واکسن را به‌عنوان یک سیستم خدمت‌رسانی حساس به نوسانات فرایندی تحلیل نموده و چارچوبی برای مدیریت ریسک مبتنی بر کیفیت ارائه می‌دهد. نتایج می‌تواند در سیاست‌گذاری جهت بهبود قابلیت اطمینان، کاهش هزینه‌های کیفیت و افزایش تاب‌آوری سیستم‌های توزیع واکسن در شرایط بحرانی مورد استفاده قرار گیرد.

مدل‌سازی تصمیم‌گیری و تحقیق در عملیات در مهندسی کیفیت

توسعه چارچوب پشتیبان تصمیم چندهدفه سناریومحور برای ارتقای زنجیره ارزش محصولات فاسدشدنی کشاورزی مبتنی بر تخصیص کیفیت‌محور با ملاحظات پایداری منابع

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 10 آبان 1405

https://doi.org/10.48313/jqem.2026.591773.1608

جواد مهدوی ورکی، بابک شیرازی، علی تاجدین، حامد فضل الله تبار

چکیده هدف : هدف این پژوهش، ارائه یک چارچوب پشتیبان تصمیم چندهدفه سناریومحور برای ارتقای زنجیره ارزش محصولات فاسدشدنی کشاورزی است؛ به‌گونه‌ای که با درنظرگیری کیفیت اولیه محصول پس از برداشت، تخصیص مناسب محصولات به مسیرهای مختلف تازه خوری و فرآوری وبازیابی ارزش از محصولات کم‌کیفیت و ضایعات از طریق تولید محصول ثانویه، ضمن کاهش اتلاف محصول و مدیریت ضایعات، ارزش اقتصادی زنجیره و پایداری منابع بهبود یابد.
روش‌شناسی پژوهش: یک مدل بهینه‌سازی چندهدفه، چنددوره‌ای و سناریومحور برای زنجیره ارزش محصولات کشاورزی ارائه شد که عدم‌قطعیت تولید و تقاضا و محدودیت بودجه حمل‌ونقل را در نظر می‌گیرد. اهداف مدل شامل بیشینه‌سازی سود و کمینه‌سازی ردپای آب و انتشار کربن است. مدل با روش محدودیت اپسیلون در نرم‌افزار GAMS حل و اعتبار آن از طریق تحلیل حساسیت بررسی شد.
یافته‌ها: نتایج حاصل از مطالعه موردی زنجیره ارزش محصول گوجه فرنگی اسنتان مازندران مبتنی بر داده‌های بازار و نظر خبرگان، نشان داد که مدل پیشنهادی توانایی ایجاد توازن میان اهداف اقتصادی و زیست‌محیطی را در شرایط مختلف عدم‌قطعیت دارد. نتایج حالت پایه، سودآوری زنجیره ارزش و برتری درآمدها نسبت به هزینه‌ها را تأیید کرد. تحلیل حساسیت نشان داد که قیمت محصولات تازه و فرآوری‌شده بیشترین اثر را بر عملکرد اقتصادی دارند، در حالی‌که ظرفیت فرآوری عامل محدودکننده اصلی سیستم نیست. همچنین، بررسی پارامتر تبدیل فرآوری نشان داد که افزایش بازده تنها در صورت وجود تقاضای کافی برای محصول فرآوری‌شده می‌تواند به بهبود عملکرد اقتصادی منجر شود.
اصالت/ارزش افزوده علمی: نوآوری پژوهش در ارائه یک چارچوب پشتیبان تصمیم چندهدفه سناریومحور است که تخصیص کیفیت‌محور، مدیریت و بازیافت ضایعات و اهداف پایداری را در چارچوبی یکپارچه ترکیب می‌کند. این چارچوب به تصمیم‌گیری هماهنگ برای کاهش اتلاف، افزایش ارزش افزوده و ارتقای پایداری زنجیره کمک می‌کند.

کاربردهای صنعتی مهندسی و مدیریت کیفیت

ارتقای قابلیت اطمینان در زنجیره‌های تامین دارویی بیمارستانی با رویکرد پویایی‌شناسی سیستم‌ مبتنی بر بلاک‌چین

دوره 15، شماره 4، زمستان 1404، صفحه 468-488

https://doi.org/10.48313/jqem.2025.544998.1572

حمیدرضا ساورعلیا، بابک شیرازی، ایرج مهدوی، علی تاجدین

چکیده هدف: این پژوهش بررسی می‌کند که چگونه فناوری بلاکچین می‌تواند قابلیت اطمینان و عملکرد عملیاتی را در زنجیره‌های تامین دارویی بیمارستان با تمرکز بر تغییرپذیری موجودی و پاسخگویی به تقاضا بهبود بخشد.
روش‌شناسی پژوهش: یک مدل پویایی‌شناسی سیستم‌ها برای شبیه‌سازی زنجیره سه‌سطحی شامل تولیدکننده، توزیع‌کننده و بیمارستان توسعه داده شد. در این مدل دو سناریوی اشتراک‌گذاری اطلاعات، مقایسه گردید که شامل: روش سنتی با جریان اطلاعات متمرکز و دارای تاخیر و روش مبتنی بر بلاک‌چین با اشتراک‌گذاری بلادرنگ و غیرمتمرکز داده‌ها.
یافته‎ها: نتایج نشان داد که به‌کارگیری بلاک‌چین موجب پایداری بیشتر موجودی‌ها، کاهش ماندگاری عقب‌ماندگی سفارش بیمارستان و کوتاه‌تر شدن میانگین تاخیر تحویل می‌شود. شفافیت اطلاعات بلاک‌چین، پویایی‌های داخلی سیستم را بهبود می‌بخشد. متوسط زمان تاخیر تحویل سفارشات بیمارستان حدود %15.1 کاهش و متوسط سفارشات معوق بیمارستان نیز %15.8 بهبود یافته است. همچنین، پایداری موجودی‌ها و سفارشات معوق تقویت شده است، به‌طوری‌که انحراف معیار موجودی بیمارستان %21.5 کاهش و انحراف معیار زمان تاخیر تحویل حدود %10 کاهش یافته است. این تغییرات درمجموع به بهبود قابلیت اطمینان خدمت و ارتقای عملکرد کلی زنجیره‌تامین منجر می‌گردد.
اصالت/ارزش افزوده علمی: این پژوهش با ادغام فناوری بلاک‌چین و مدل‌سازی پویایی‌شناسی سیستم‌ها در بستر زنجیره دارویی بیمارستانی، شواهد کمی و کاربردی در زمینه نقش شفافیت غیرمتمرکز در مدیریت کیفیت‌محور زنجیره تامین ارایه می‌کند.