توسعه چارچوب پشتیبان تصمیم چندهدفه سناریومحور برای ارتقای زنجیره ارزش محصولات فاسدشدنی کشاورزی مبتنی بر تخصیص کیفیتمحور با ملاحظات پایداری منابع
مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 10 آبان 1405
https://doi.org/10.48313/jqem.2026.591773.1608
جواد مهدوی ورکی، بابک شیرازی، علی تاجدین، حامد فضل الله تبار
چکیده هدف : هدف این پژوهش، ارائه یک چارچوب پشتیبان تصمیم چندهدفه سناریومحور برای ارتقای زنجیره ارزش محصولات فاسدشدنی کشاورزی است؛ بهگونهای که با درنظرگیری کیفیت اولیه محصول پس از برداشت، تخصیص مناسب محصولات به مسیرهای مختلف تازه خوری و فرآوری وبازیابی ارزش از محصولات کمکیفیت و ضایعات از طریق تولید محصول ثانویه، ضمن کاهش اتلاف محصول و مدیریت ضایعات، ارزش اقتصادی زنجیره و پایداری منابع بهبود یابد.
روششناسی پژوهش: یک مدل بهینهسازی چندهدفه، چنددورهای و سناریومحور برای زنجیره ارزش محصولات کشاورزی ارائه شد که عدمقطعیت تولید و تقاضا و محدودیت بودجه حملونقل را در نظر میگیرد. اهداف مدل شامل بیشینهسازی سود و کمینهسازی ردپای آب و انتشار کربن است. مدل با روش محدودیت اپسیلون در نرمافزار GAMS حل و اعتبار آن از طریق تحلیل حساسیت بررسی شد.
یافتهها: نتایج حاصل از مطالعه موردی زنجیره ارزش محصول گوجه فرنگی اسنتان مازندران مبتنی بر دادههای بازار و نظر خبرگان، نشان داد که مدل پیشنهادی توانایی ایجاد توازن میان اهداف اقتصادی و زیستمحیطی را در شرایط مختلف عدمقطعیت دارد. نتایج حالت پایه، سودآوری زنجیره ارزش و برتری درآمدها نسبت به هزینهها را تأیید کرد. تحلیل حساسیت نشان داد که قیمت محصولات تازه و فرآوریشده بیشترین اثر را بر عملکرد اقتصادی دارند، در حالیکه ظرفیت فرآوری عامل محدودکننده اصلی سیستم نیست. همچنین، بررسی پارامتر تبدیل فرآوری نشان داد که افزایش بازده تنها در صورت وجود تقاضای کافی برای محصول فرآوریشده میتواند به بهبود عملکرد اقتصادی منجر شود.
اصالت/ارزش افزوده علمی: نوآوری پژوهش در ارائه یک چارچوب پشتیبان تصمیم چندهدفه سناریومحور است که تخصیص کیفیتمحور، مدیریت و بازیافت ضایعات و اهداف پایداری را در چارچوبی یکپارچه ترکیب میکند. این چارچوب به تصمیمگیری هماهنگ برای کاهش اتلاف، افزایش ارزش افزوده و ارتقای پایداری زنجیره کمک میکند.
