دوره و شماره: مقالات آماده انتشار
مقاله پژوهشی کاربردهای صنعتی مهندسی و مدیریت کیفیت

تعیین عوامل مؤثر در پیش‌بینی انواع خرابی روتور بالگرد

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 28 اردیبهشت 1405

https://doi.org/10.48313/jqem.2026.555331.1581

مهسا بابایی، جعفر قیدرخلجانی، مصطفی خزایی، مهدی کرباسیان

چکیده هدف: هدف این مقاله بررسی و شناسایی متغیرهای مؤثر در وقوع حوادث بالگردی که ناشی از انواع مختلف خرابی روتور بالگرد هستند، می باشد. این عوامل مؤثر شامل شرایط پرواز، شرایط تعمیر و نگهداری و پیکربندی بالگرد است. با این رویکرد، می‌توان حوادث را به طور مؤثرتری بررسی کرد و ایمنی پرواز را به طور قابل توجهی بهبود بخشید.

روش‌شناسی پژوهش: با تجزیه و تحلیل ۱۳۵ حادثه خرابی روتور از یک مجموعه داده جامع شامل ۵۶۵۲ حادثه مرتبط با هلیکوپتر، هشت کلاس خرابی شناسایی شد. با نظرسنجی از متخصصان و بررسی مقالات در زمینه حوادث بالگردی، نه ویژگی به عنوان عوامل احتمالی موثردر وقوع حوادث بالگردی پیشنهاد شد. اهمیت این عوامل با کمک پنج روش انتخاب ویژگی بررسی شده است. حداکثر وزن برخاستن، تعداد ساعات پرواز بعد از آخرین بازرسی، نوع آخرین بازرسی، توان موتور بالگرد، کل ساعات پروازی، ارتفاع، سرعت باد، جهت باد و فاز پرواز به عنوان ویژگی‌های ورودی در نظر گرفته شده‌اند. پنج روش شناخته‌شده انتخاب ویژگی، شامل ماتریس همبستگی، روش Extreme Gradient Boosting ، اطلاعات متقابل، یادگیری عمیق و روش شبکه عصبی برای یافتن عوامل مهم‌تر استفاده شدند.

یافته‎ها: در نهایت، «حداکثر وزن »، « توان موتور بالگرد»، «فاز پرواز» و «ساعات پرواز بالگرد » به عنوان متغیرهایی با بالاترین درجه اهمیت در پیش‌بینی کلاس خرابی روتور بالگرد شناسایی شدند که در مکانیک پرواز نیز توجیه قوی و قابل قبولی دارند.

اصالت/ارزش افزوده علمی: تفاوت کار حاضر با مطالعات مشابه این بود که متغیرهای بیشتری، نظیر شرایط پرواز و پیکربندی بالگرد، در نظر گرفته شدند، برخلاف سایر مطالعات که درآن‌ها مجموعه‌ای محدود از متغیرها در نظر گرفته شدند. با اولویت‌بندی این متغیرها، یافته‌ها با هدف افزایش دقت پیش‌بینی، قابلیت اطمینان و ایمنی پرواز، راه را برای اقدامات پیشگیرانه در پیشگیری از خرابی روتور هموار می‌کنند.

مقاله پژوهشی مدل‌سازی تصمیم‌گیری و تحقیق در عملیات در مهندسی کیفیت

طراحی زنجیره‌تأمین سرد واکسن کووید-۱۹ تحت ریسک‌های عملیاتی و اختلالی: مدل شبیه‌سازی- بهینه‌سازی چند معیاره مبتنی بر کیفیت

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 19 خرداد 1405

https://doi.org/10.48313/jqem.2026.568156.1598

مجتبی اکبری، علی تاج دین، ایرج مهدوی، بابک شیرازی

چکیده هدف: زنجیر‌ه‌تامین سرد واکسن به عنوان یک سیستم خدماتی– عملیاتی حساس به کیفیت، نقش حیاتی در تضمین تحویل به‌موقع، حفظ اثربخشی واکسن و کاهش ضایعات ایفا می‌کند. بروز ریسک‌های عملیاتی و اختلالی موجب افزایش نوسانات فرایندی، کاهش قابلیت اطمینان سیستم و افت کیفیت خدمت‌رسانی می‌شود. هدف این پژوهش، ارائه یک چارچوب کیفیت‌محور برای مدل‌سازی و بهینه‌سازی زنجیر‌ه‌تامین سرد واکسن کووید-۱۹ با تمرکز بر شاخص‌های عملکرد کیفیت، تحت شرایط عدم‌قطعیت است.

روش‌شناسی پژوهش: در این پژوهش، یک چارچوب نوین از رویکرد شبیه‌سازی- بهینه‌سازی چنددوره‌ای و چندکالایی برای تصمیم‌گیری در مدیریت موجودی، تخصیص و توزیع واکسن، تحت ریسک‌های عملیاتی و اختلالی توسعه یافته است. این رویکرد، شبیه‌سازی عامل‌بنیان را با تکنیک‌های بهینه‌سازی ادغام می‌کند. شبیه‌سازی‌ها بر اساس سناریوی اختلال در وسیله حمل‌و‌نقل و اختلال در عرضه واکسن تنظیم شده و با مساله بدون اختلال مورد مقایسه قرار می‌گیرند.

یافته‎ها: نتایج با استفاده از برخی شاخص‌های کلیدی عملکرد از جمله زمان مورد انتظار تحویل واکسن، سطح خدمات، فساد واکسن به دلیل خرابی وسیله نقلیه و پارامترهای مالی ارزیابی می‌شوند. نتایج شبیه‌سازی نشان می‌دهد که سناریوی بدون اختلال، بالاترین سطح خدمات (0.82) و بیشترین پایداری عملکرد را دارا می‌باشد، در حالی که اختلالات وسیله نقلیه منجر به فساد 8.9 میلیون دوز واکسن گردید و اختلالات در عرضه واکسن نیز منجر به پایین‌ترین سطح خدمات (۰٫۷۶) شد. اعتبارسنجی آماری نیز با استفاده از روش آزمون علامت زوجی، اهمیت این تفاوت‌ها را در سطح اطمینان ۹۵% تأیید کرد.

اصالت/ارزش افزوده علمی: پژوهش حاضر با رویکرد مهندسی کیفیت، زنجیر‌ه‌تامین واکسن را به‌عنوان یک سیستم خدمت‌رسانی حساس به نوسانات فرایندی تحلیل نموده و چارچوبی برای مدیریت ریسک مبتنی بر کیفیت ارائه می‌دهد. نتایج می‌تواند در سیاست‌گذاری جهت بهبود قابلیت اطمینان، کاهش هزینه‌های کیفیت و افزایش تاب‌آوری سیستم‌های توزیع واکسن در شرایط بحرانی مورد استفاده قرار گیرد.

مقاله پژوهشی مهندسی کیفیت، پایایی و بهینه‌سازی فرآیندها

چارچوب ترکیبی فازی چند معیاره برای انتخاب راهبرد نگهداری و تعمیرات مبتنی بر ریسک در دارایی های حیاتی ریلی: ادغام FMEA, ANP و ELECTRE III

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 23 شهریور 1405

https://doi.org/10.48313/jqem.2026.590357.1607

رضا نادری کیا، داود طالبی، محمدمهدی موحدی

چکیده هدف: هدف از این مقاله، ارائه‌ی یک چارچوب تصمیم‌گیری ترکیبیِ نوین برای انتخاب راهبرد نگهداری و تعمیرات ریسک‌محور در شرایط نامشخص و پیچیده است. این مقاله در پی پر کردن دو شکاف اساسی تحقیقاتی: (۱) عدم‌قطعیت ذاتی در قضاوت‌های خبرگیِ ذهنی و (۲) نادیده‌گرفتن وابستگی‌های متقابل میان معیارهای ارزیابی ریسک است.

روش‌شناسی پژوهش: چارچوب پیشنهادی به‌گونه‌ای منحصربه‌فرد، سه روش مبتنی بر منطق فازی را تلفیق می‌کند: FMEA فازی برای شناسایی و اولویت‌بندی حالات بحرانی خرابی با استفاده از متغیرهای زبانی؛ ANP فازی برای مدل‌سازی روابط غیرخطیِ متقابل میان عوامل ریسک و تولید وزن‌های معیارِ قابل‌اطمینان؛ و ELECTRE III برای رتبه‌بندی مبتنی بر برتریِ گزینه‌های راهبردی تعمیرات تحت شرایط اطلاعات ناقص.

یافته‎ها: اعتبارسنجی چارچوب از طریق مطالعه‌ی موردیِ واقعی بر روی یک ماشین سرند بالاست در شبکه‌ی ریلی ایران، با استفاده از داده‌های پنج‌ساله‌ی سامانه‌ی مدیریت تعمیرات رایانه‌ای (CMMS) انجام شده است. نتایج به‌وضوح نشان می‌دهد که راهبرد تعمیرات نت‌محور بر قابلیت‌اطمینان (RCM) در کاهش خرابی‌های پرریسک و بهبود در دسترس‌بودن دارایی، عملکرد بهتری نسبت به سایر راهبردها دارد.

مقاله پژوهشی فناوری‌های نوین و هوشمندسازی کیفیت

مقایسه مدل‌های کلاسیک آماری و یادگیری ماشین در تحلیل بقا

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 13 مهر 1405

https://doi.org/10.48313/jqem.2026.573578.1599

کیمیا سماواتی، اکرم کهن سال، هاشم تلمخانی، زهرا باریک بین

چکیده هدف این مقاله ارزیابی عملکرد روشهای کلاسیک تحلیل بقای بیماری و الگوریتمهای نوین یادگیری ماشین در پیشبینی پیامدهای بقای بیماران مبتلا به نارسایی قلبی است. این مقاله میکوشد مشخص کند آیا مدلهای مبتنی بر یادگیری ماشین میتوانند دقت پیشبینی بالاتری نسبت به رویکردهای آماری مرسوم ارائه دهند یا خیر. در این مقاله از مدلهای کاپلان–مایر، آزمون لگرنک، مدل خطرات متناسب کاکس و مدل پارامتریک وایبول در کنار تکنیکهای یادگیری ماشین شامل درخت تصمیم، جنگل تصادفی، رگرسیون لجستیک وزن‌دهی‌شده بر اساس احتمال سانسور (IPCW) ، ماشین بردار پشتیبان (SVM) و یک شبکه عصبی بقا استفاده شد و عملکرد مدلها بر اساس دقت پیشبینی ارزیابی گردید. مدل کاکس در میان روشهای کلاسیک بهترین عملکرد را نشان داد، در حالی که رگرسیون لجستیک IPCW و جنگل تصادفی بالاترین دقت را در میان مدلهای یادگیری ماشین به دست آوردند. شبکه عصبی بقا نیز عملکردی مشابه مدل کاکس و جنگل تصادفی داشت، اما بهبود معناداری نسبت به آنها ایجاد نکرد.این مقاله مقایسهای مختصر و مؤثر ارائه میدهد که نشان میدهد مدلهای یادگیری ماشین میتوانند در پیشبینی نتایج بیماران مبتلا به نارسایی قلبی نسبت به روشهای کلاسیک تحلیل بقا عملکرد برتری داشته باشند.

مقاله پژوهشی مهندسی کیفیت، پایایی و بهینه‌سازی فرآیندها

برآورد پارامترهای مدل اتورگرسیو چندکی ترکیبی وزنی با استفاده از الگوریتم SEM و کاربرد آن در کنترل کیفیت آماری

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 02 آبان 1405

https://doi.org/10.48313/jqem.2026.575020.1600

محمد بهمنی، مهدی کلانتری

چکیده هدف: مدل‌های اتورگرسیو خطی از پرکاربردترین مدل‌ها در تحلیل سری‌های زمانی هستند، اما وجود مشاهدات دورافتاده و داده‌هایی با توزیع‌های دم‌کلفت، دقت برآورد پارامترهای این مدل‌ها را به‌طور محسوسی کاهش می‌دهد. ازاین‌رو، استفاده از مدل‌های چندکی به‌عنوان یک راه‌حل مؤثر برای مقابله با این چالش و بهبود تحلیل‌ها در حوزه‌هایی مانند کنترل کیفیت آماری ضروری است.
روش‌شناسی پژوهش: در این مقاله، پارامترهای مدل اتورگرسیو چندکی ترکیبی وزنی با رویکرد فراوانی‌گرا برآورد شده و کاربرد آن در کنترل کیفیت آماری ارائه شده است. عملکرد روش پیشنهادی از طریق یک مطالعه شبیه‌سازی جامع و نیز تحلیل یک مجموعه داده واقعی (درصد وزن یک ماده در خروجی برج تقطیر) مورد ارزیابی قرار گرفته است.
یافته‎ها: نتایج شبیه‌سازی و تحلیل داده واقعی نشان می‌دهد که الگوریتم SEM در مقایسه با روش‌های متداول، برآوردهای دقیق‌تر و پایدارتری ارائه می‌دهد و به‌طور مؤثری بر مشکلات ناشی از داده‌های پرت و توزیع‌های دم‌کلفت غلبه می‌کند.
اصالت/ارزش افزوده علمی: نوآوری اصلی این پژوهش، به‌کارگیری الگوریتم SEM به جای الگوریتم‌های مرسوم مانند EM برای محاسبه برآوردگرهای حداکثر درستنمایی پارامترهای مدل اتورگرسیو چندکی ترکیبی وزنی است. این رویکرد می‌تواند به‌عنوان یک ابزار قدرتمند و قابل‌اعتماد در تحلیل سری‌های زمانی و کنترل کیفیت آماری مورد استفاده قرار گیرد.

مقاله پژوهشی مدیریت کیفیت داده‌محور و سیستم‌های هوشمند

ارزیابی و بهبود کیفیت گزارش‌های آماری رسمی بیمه‌های زندگی برپایه چارچوب ملی تضمین‌کیفیت آمار (NQAF)

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 02 آبان 1405

https://doi.org/10.48313/jqem.2026.589670.1605

محمدجواد ارشادی، میترا قنبرزاده، فرشته خلج، امیرمحمد نجفی، بهار هاشمیه

چکیده هدف: چارچوب ملی تضمین‌کیفیت آمار (NQAF) که توسط سازمان ملل توسعه یافته است، ابزاری نظام‌مند برای ارزیابی و ارتقای کیفیت آمارهای رسمی در چهار حوزه مدیریت نظام آماری، مدیریت محیط سازمانی، مدیریت فرایندهای آماری و مدیریت بروندادهای آماری فراهم می‌آورد. با نقش راهبردی آمارهای رسمی بیمه‌های زندگی در تحلیل‌های اقتصادی، اجتماعی و رفاهی و نیز تأثیر آن‌ها بر سیاست‌گذاری عمومی و تنظیم‌گری صنعت بیمه، کیفیت گزارش‌های آماری این حوزه اهمیت ویژه‌ای دارد. در صنعت بیمه ایران تاکنون چارچوبی بومی و منسجم برای ارزیابی کیفیت این گزارش‌ها بر پایه استانداردهای بین‌المللی ارائه نشده است. هدف پژوهش حاضر شناسایی چالش‌های کیفیت در گزارش‌های آماری رسمی بیمه‌های زندگی و ارائه چارچوبی بومی برای بهبود آن‌ها بر اساس اصول NQAF است.

روش: این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت، توصیفی–تحلیلی است و با رویکرد آمیخته اکتشافی در چهار مرحله انجام شد. در مرحله نخست، اسناد و گزارش‌های آماری رسمی بیمه‌های زندگی بررسی شد؛ در مرحله دوم، با استفاده از گروه متمرکز خبرگان، چالش‌های کیفیت شناسایی و با روش تحلیل مضمون تحلیل شد؛ در مرحله سوم، چالش‌های شناسایی‌شده با اصول چارچوب NQAF تناظریابی و نماگرهای بومی طراحی شد؛ و در مرحله چهارم، چک‌لیست پیشنهادی از طریق ارزیابی خبرگان، آزمون عملی بر روی سالنامه‌های آماری و یک اجرای پایلوت در شرکت بیمه بررسی شد.

یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان داد که مهم‌ترین چالش‌ها شامل نبود تفکیک کافی در برخی اقلام آماری، مغایرت احتمالی میان داده‌های سالنامه صنعت بیمه و صورت‌های مالی، ضعف در استانداردسازی تعاریف و فراداده‌ها، نبود سازوکار نظام‌مند برای اعتبارسنجی داده‌های ورودی، محدودیت در شفافیت و دسترس‌پذیری اطلاعات، و ضعف در زیرساخت‌های برخط گزارش‌گیری است. بر این اساس، مجموعه‌ای از نماگرها و اقدامات اصلاحی در دو حوزه مدیریت نظام آماری و مدیریت بروندادهای آماری تدوین شد. نتایج پژوهش نشان می‌دهد بومی‌سازی چارچوب NQAF در حوزه بیمه‌های زندگی می‌تواند مبنایی عملیاتی برای ارتقای دقت، انسجام، شفافیت، قابلیت اتکا و کارآمدی آمارهای رسمی فراهم سازد. چک‌لیست پیشنهادی این پژوهش می‌تواند به‌عنوان ابزاری کاربردی در اختیار نهاد ناظر، تولیدکنندگان آمار و سیاست‌گذاران قرار گیرد و به بهبود کیفیت تصمیم‌گیری و توسعه نظام صنعت بیمه کمک کند.

اصالت/ارزش افزوده علمی: ارزش افزوده پژوهش حاضر در گذار از سطح عمومی چارچوب NQAF به حوزه اختصاصی بیمه‌های زندگی، طراحی و اعتبارسنجی اولیه یک چک‌لیست عملیاتی ۴۵ نماگری، و پیوند دادن الزامات تخصصی و نظارتی بیمه‌های زندگی با اصول کیفیت آماری است. این چارچوب می‌تواند مبنایی برای ارزیابی نظام‌مند کیفیت گزارش‌های آماری بیمه‌های زندگی در ایران فراهم آورد.

مقاله پژوهشی مدل‌سازی تصمیم‌گیری و تحقیق در عملیات در مهندسی کیفیت

توسعه چارچوب پشتیبان تصمیم چندهدفه سناریومحور برای ارتقای زنجیره ارزش محصولات فاسدشدنی کشاورزی مبتنی بر تخصیص کیفیت‌محور با ملاحظات پایداری منابع

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 10 آبان 1405

https://doi.org/10.48313/jqem.2026.591773.1608

جواد مهدوی ورکی، بابک شیرازی، علی تاجدین، حامد فضل الله تبار

چکیده هدف : هدف این پژوهش، ارائه یک چارچوب پشتیبان تصمیم چندهدفه سناریومحور برای ارتقای زنجیره ارزش محصولات فاسدشدنی کشاورزی است؛ به‌گونه‌ای که با درنظرگیری کیفیت اولیه محصول پس از برداشت، تخصیص مناسب محصولات به مسیرهای مختلف تازه خوری و فرآوری وبازیابی ارزش از محصولات کم‌کیفیت و ضایعات از طریق تولید محصول ثانویه، ضمن کاهش اتلاف محصول و مدیریت ضایعات، ارزش اقتصادی زنجیره و پایداری منابع بهبود یابد.
روش‌شناسی پژوهش: یک مدل بهینه‌سازی چندهدفه، چنددوره‌ای و سناریومحور برای زنجیره ارزش محصولات کشاورزی ارائه شد که عدم‌قطعیت تولید و تقاضا و محدودیت بودجه حمل‌ونقل را در نظر می‌گیرد. اهداف مدل شامل بیشینه‌سازی سود و کمینه‌سازی ردپای آب و انتشار کربن است. مدل با روش محدودیت اپسیلون در نرم‌افزار GAMS حل و اعتبار آن از طریق تحلیل حساسیت بررسی شد.
یافته‌ها: نتایج حاصل از مطالعه موردی زنجیره ارزش محصول گوجه فرنگی اسنتان مازندران مبتنی بر داده‌های بازار و نظر خبرگان، نشان داد که مدل پیشنهادی توانایی ایجاد توازن میان اهداف اقتصادی و زیست‌محیطی را در شرایط مختلف عدم‌قطعیت دارد. نتایج حالت پایه، سودآوری زنجیره ارزش و برتری درآمدها نسبت به هزینه‌ها را تأیید کرد. تحلیل حساسیت نشان داد که قیمت محصولات تازه و فرآوری‌شده بیشترین اثر را بر عملکرد اقتصادی دارند، در حالی‌که ظرفیت فرآوری عامل محدودکننده اصلی سیستم نیست. همچنین، بررسی پارامتر تبدیل فرآوری نشان داد که افزایش بازده تنها در صورت وجود تقاضای کافی برای محصول فرآوری‌شده می‌تواند به بهبود عملکرد اقتصادی منجر شود.
اصالت/ارزش افزوده علمی: نوآوری پژوهش در ارائه یک چارچوب پشتیبان تصمیم چندهدفه سناریومحور است که تخصیص کیفیت‌محور، مدیریت و بازیافت ضایعات و اهداف پایداری را در چارچوبی یکپارچه ترکیب می‌کند. این چارچوب به تصمیم‌گیری هماهنگ برای کاهش اتلاف، افزایش ارزش افزوده و ارتقای پایداری زنجیره کمک می‌کند.