متغیر جایگزین، رویکردی نوین در جهت افزایش کیفیت کشف تقلبات بیمه‌های ‌اتومبیل با استفاده از الگوریتم‌های ‌با نظارت

دوره 11، شماره 4، زمستان 1400، صفحه 413-428

https://doi.org/10.48313/jqem.2022.155152

فربد خانی زاده، مریم اثنی عشری، فرزان خامسیان، آزاده بهادر

چکیده در سال‌های ‌اخیر تمایل صنعت بیمه به تجهیز شرکت‌ها به سیستم‌های ‌کشف تقلب افزایش یافته است. با توجه به هزینه زیادی که اینگونه پرونده‌ها به صنعت وارد می‌‌‌‌کند، الگوریتم‌های ‌کشف و شناسایی تقلب می‌‌‌‌بایست بخش جدایی‌ناپذیری از شرکت‌های بیمه باشند. لیکن مشکل اساسی، کیفیت خروجی سیستم‌های ‌کشف تقلب است. از طرفی الگوریتم‌های ‌با نظارت نسبت به الگوریتم‌های ‌بدون نظارت دقت بالاتری دارند. از طرف دیگر در حوزه کشف تقلب، داده‌های ‌برچسب‌گذاری شده محدودند و بنابراین به‌کارگیری الگوریتم‌های ‌با نظارت و دقت و کیفیت آنها با چالش مواجه می‌‌‌‌شود. در این مقاله برای رفع این چالش، با استفاده از رویکرد "متغیر جایگزین"، از متغیر دیگری که مقادیر آن در دسترس بوده و شاخص مناسبی برای پرونده‌های ‌مشکوک می‌‌‌‌باشد استفاده شده است. این رویکرد، باعث بهبود کارایی و کیفیت سیستم شده و به شرکت‌های ‌بیمه این امکان را می‌‌‌‌دهد که با اطمینان بیشتر و خطای کمتر نسبت به پرونده‌های ‌مشکوک اقدام کنند.

مهندسی کیفیت، پایایی و بهینه‌سازی فرآیندها

برآورد پارامترهای توزیع وایبول آمیخته با استفاده از الگوریتم ژنتیک

دوره 15، شماره 4، زمستان 1404، صفحه 415-432

https://doi.org/10.48313/jqem.2026.559855.1584

هاشم تلمخانی، اکرم کهن سال، کیمیا سماواتی، زهرا باریک بین

چکیده هدف: این مقاله با هدف برآورد پارامترهای توزیع وایبول آمیخته با استفاده از الگوریتم ژنتیک و مقایسه عملکرد آن با روش‌های سنتی برآورد ارایه شده است.
روش‌شناسی پژوهش: یک مطالعه شبیه‌سازی تحت شرایط اندازه نمونه‌ها و سطوح سانسور متفاوت انجام شد. الگوریتم ژنتیک برای بیشینه‌سازی تابع درستنمایی به‌کار گرفته شد.
یافتهها: نتایج نشان می‌دهد که الگوریتم ژنتیک نسبت به روش ماکسیمم درستنمایی، به‌ویژه در حضور داده‌های سانسورشده، برآوردهای پارامتری دقیق‌تر و پایدارتری ارایه می‌دهد.
اصالت/ارزش افزوده علمی: این مطالعه کاربردی نوین از الگوریتم‌های ژنتیک در تحلیل قابلیت اعتماد ارایه می‌دهد و اثربخشی آن‌ها در برآورد پارامترها برای داده‌های سانسورشده را نشان می‌دهد.

تحلیل خرابی‌های کوپلینگ با داده‌های پایش وضعیت با رویکرد یادگیری ماشین

دوره 13، شماره 4، زمستان 1402، صفحه 425-437

https://doi.org/10.48313/jqem.2024.212638

رضا صادقی، علی حسین زاده کاشان، بختیار استادی

چکیده کوپلینگ‌ها در صنعت کاربرد بسیاری داشته و این تجهیزات با توجه به چرخش مداوم، همیشه در معرض خرابی هستند. ‏تجزیه‌وتحلیل ارتعاش یک تکنیک مناسب برای تحلیل خرابی‌ها و تشخیص حالات خرابی تجهیزات دوار است. هدف این پژوهش تحلیل ‏خرابی‌های رخ‌داده در یک کوپلینگ است که داده‌های آن در حالت عادی و سه حالت نقص با چهار سنسور متصل به کوپلینگ ‏جمع‌آوری‌شده است. بدین منظور دو نوع استخراج ویژگی متفاوت استفاده‌شده و همچنین از هفت الگوریتم یادگیری ماشین و یک ‏الگوریتم یادگیری عمیق برای طبقه‌بندی حالات بهره برده شده است. در این پژوهش به بررسی کارکرد هر کدام از الگوریتم‌های ‏پیاده‌سازی شده و اهمیت ویژگی‌های استخراجی پرداخته و به بررسی نقش سنسورها و بررسی اهمیت آن‌ها برای کاهش تعداد سنسور‌ها ‏پرداخته‌شده است. از نتایج این پژوهش می‌توان به تعیین اهمیت بالای ویژگی‌های حوزه فرکانس در دقت مدل‌های اجراشده و همچنین ‏کارایی بالای دو عدد از سنسور‌ها برای طبقه‌بندی اشاره نمود.‏

مهندسی کیفیت، پایایی و بهینه‌سازی فرآیندها

برآورد انحراف معیار فرآیند در کنترل کیفیت آماری: بررسی و مقایسه‌ روش‌ها

دوره 15، شماره 4، زمستان 1404، صفحه 433-467

https://doi.org/10.48313/jqem.2025.553737.1580

مهدی کلانتری، هرمز رحمتان

چکیده هدف: هدف این پژوهش، مقایسه­ و بررسی ویژگی­‌های آماری چهار برآوردگر رایج انحراف معیار فرآیند برای داده‌­های گروهی در کنترل کیفیت آماری است.
روش‌شناسی پژوهش: در راستای دستیابی به اهداف پژوهش، ابتدا اریبی و میانگین توان دوم خطای برآوردگرها ارایه می‌­شود. سپس برآوردگرها بر اساس MSE باهم مقایسه می‌­‌شوند.
یافتهها: ثابت می­‌شود که دو برآوردگر از چهار برآوردگر، در دو کلاس مختلف از برآوردگرهای نا اریب خطی دارای کمترین واریانس هستند. همچنین با محاسبات عددی نشان داده می‌­شود که برآوردگری که بر اساس میانگین حسابی انحراف معیار گروه‌­ها ساخته شده است، کارایی بیشتری از سایر برآوردگرها دارد.
اصالت/ارزش‌افزوده علمی: با توجه به نتایج به‌دست ‌آمده در این پژوهش، پیشنهاد می­‌شود برای برآورد انحراف معیار فرآیند در داده­‌های گروهی، از برآوردگری که بر اساس میانگین حسابی انحراف معیار گروه‌­ها ساخته شده است به‌جای برآوردگرهایی که بر اساس میانگین حسابی دامنه‌­ گروه‌­ها ساخته شده‌­اند، استفاده کرد.

کاربردهای صنعتی مهندسی و مدیریت کیفیت

ارتقای قابلیت اطمینان در زنجیره‌های تامین دارویی بیمارستانی با رویکرد پویایی‌شناسی سیستم‌ مبتنی بر بلاک‌چین

دوره 15، شماره 4، زمستان 1404، صفحه 468-488

https://doi.org/10.48313/jqem.2025.544998.1572

حمیدرضا ساورعلیا، بابک شیرازی، ایرج مهدوی، علی تاجدین

چکیده هدف: این پژوهش بررسی می‌کند که چگونه فناوری بلاکچین می‌تواند قابلیت اطمینان و عملکرد عملیاتی را در زنجیره‌های تامین دارویی بیمارستان با تمرکز بر تغییرپذیری موجودی و پاسخگویی به تقاضا بهبود بخشد.
روش‌شناسی پژوهش: یک مدل پویایی‌شناسی سیستم‌ها برای شبیه‌سازی زنجیره سه‌سطحی شامل تولیدکننده، توزیع‌کننده و بیمارستان توسعه داده شد. در این مدل دو سناریوی اشتراک‌گذاری اطلاعات، مقایسه گردید که شامل: روش سنتی با جریان اطلاعات متمرکز و دارای تاخیر و روش مبتنی بر بلاک‌چین با اشتراک‌گذاری بلادرنگ و غیرمتمرکز داده‌ها.
یافتهها: نتایج نشان داد که به‌کارگیری بلاک‌چین موجب پایداری بیشتر موجودی‌ها، کاهش ماندگاری عقب‌ماندگی سفارش بیمارستان و کوتاه‌تر شدن میانگین تاخیر تحویل می‌شود. شفافیت اطلاعات بلاک‌چین، پویایی‌های داخلی سیستم را بهبود می‌بخشد. متوسط زمان تاخیر تحویل سفارشات بیمارستان حدود %15.1 کاهش و متوسط سفارشات معوق بیمارستان نیز %15.8 بهبود یافته است. همچنین، پایداری موجودی‌ها و سفارشات معوق تقویت شده است، به‌طوری‌که انحراف معیار موجودی بیمارستان %21.5 کاهش و انحراف معیار زمان تاخیر تحویل حدود %10 کاهش یافته است. این تغییرات درمجموع به بهبود قابلیت اطمینان خدمت و ارتقای عملکرد کلی زنجیره‌تامین منجر می‌گردد.
اصالت/ارزش افزوده علمی: این پژوهش با ادغام فناوری بلاک‌چین و مدل‌سازی پویایی‌شناسی سیستم‌ها در بستر زنجیره دارویی بیمارستانی، شواهد کمی و کاربردی در زمینه نقش شفافیت غیرمتمرکز در مدیریت کیفیت‌محور زنجیره تامین ارایه می‌کند.

توسعه یک مدل ریاضی برای هزینه‌یابی بر مبنای فعالیت مبتنی بر تخصیص منابع ریسک محور

دوره 12، شماره 4، زمستان 1401، صفحه 481-494

https://doi.org/10.48313/jqem.2023.184266

بختیار استادی، مینا حسینی، محمد علی رستگار

چکیده در این مقاله به استفاده از رویکرد ABC که بر شناسایی فعالیت‌ها و مراکز هزینه تمرکز دارد، در قالب یک مدل ریاضی که هدف آن به حداقل رساندن ریسک تخصیص منابع به مراکز فعالیت بر پایه محدودیت‌های مورد نظر در هزینه ها و منابع است، پرداخته شده‌است. با توجه به اینکه مقادیر عددی پارامترها در مدل اعم از مبالغ هزینه‌ای و زمان از عدم قطعیت برخوردار هستند در مدل سازی تخصیص منابع ریسک محور مدنظر قرار گرفته‌ است. برای تست مدل فعالیت‌های اصلی مرحله ساخت و نصب احداث یک واحد پتروشیمی در نظر گرفته شده و پس از جمع‌آوری داده‌های لازم، گام‌های مدل تدوین شده جهت تخصیص منابع و مراحل رویکرد هزینه‌یابی بر مبنای فعالیت، اجرا شده‌است. نتایج حاصل نشان دهنده وجود تفاوت معنی دار میان هزینه‌های محاسبه شده بر اساس تخصیص منابع مدل پیشنهادی برای مراکز فعالیت و هزینه‌های تخمین زده شده باتوجه به داده‌های گذشته می‌باشد.

بهبود کیفیت مدل‌سازی و پیش‌بینی سری‌های زمانی با استفاده از تحلیل مجموعه مقادیر تکین چندمتغیره استوار

دوره 12، شماره 4، زمستان 1401، صفحه 495-520

https://doi.org/10.48313/jqem.2023.184267

طاهره امینی، مسعود یارمحمدی، علی شادرخ، مهدی کلانتری

چکیده چکیده: در تحلیل سری‌های زمانی نادیده گرفتن نقاط دورافتاده منجر به شناسایی نادرست مدل، برآورد اریب پارامترها و در نتیجه پیش‌بینی‌‌های ضعیف و به عبارتی کاهش کیفیت و دقت مدل‌سازی می‌شود. یکی از روش‌های ناپارامتری معتبر در پیش‌بینی و بهبود کیفیت مدل‌سازی سری‌های زمانی چند متغیره، روش مجموعه مقادیر تکین چند متغیره (MSSA) است که نیازمند هیچ‌گونه فرض اولیه‌ای نیست. از آنجایی که وجود نقاط دورافتاده کارایی روش MSSA را کاهش داده و نُرم ماتریسی فروبنیوس به کار رفته در آن را متأثر ساخته و به عبارتی غیر استوار می‌سازد، در این تحقیق، نسخه‌ی جدیدی از روش MSSA بر اساس نُرم  پیشنهاد می‌شود. در ادامه با استفاده از مطالعات شبیه‌سازی و نیز استفاده از داده‌های واقعی، عملکرد روش تحلیل مجموعه مقادیر تکین چندمتغیره بر اساس هر دو نُرم مورد مقایسه قرار می‌گیرد. معیارهای مورد استفاده شامل ریشه‌ی میانگین توان دوم خطاها و میانگین قدرمطلق خطاها، برتری روش تحلیل مجموعه مقادیر تکین چندمتغیره بر اساس نُرم  را در بازسازی و پیش‌بینی سری زمانی نشان می‌دهند.

کاربردهای صنعتی مهندسی و مدیریت کیفیت

تعیین عوامل مؤثر در پیش‌بینی انواع خرابی روتور بالگرد

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 28 اردیبهشت 1405

https://doi.org/10.48313/jqem.2026.555331.1581

مهسا بابایی، جعفر قیدرخلجانی، مصطفی خزایی، مهدی کرباسیان

چکیده هدف: هدف این مقاله بررسی و شناسایی متغیرهای مؤثر در وقوع حوادث بالگردی که ناشی از انواع مختلف خرابی روتور بالگرد هستند، می باشد. این عوامل مؤثر شامل شرایط پرواز، شرایط تعمیر و نگهداری و پیکربندی بالگرد است. با این رویکرد، می‌توان حوادث را به طور مؤثرتری بررسی کرد و ایمنی پرواز را به طور قابل توجهی بهبود بخشید.

روش‌شناسی پژوهش: با تجزیه و تحلیل ۱۳۵ حادثه خرابی روتور از یک مجموعه داده جامع شامل ۵۶۵۲ حادثه مرتبط با هلیکوپتر، هشت کلاس خرابی شناسایی شد. با نظرسنجی از متخصصان و بررسی مقالات در زمینه حوادث بالگردی، نه ویژگی به عنوان عوامل احتمالی موثردر وقوع حوادث بالگردی پیشنهاد شد. اهمیت این عوامل با کمک پنج روش انتخاب ویژگی بررسی شده است. حداکثر وزن برخاستن، تعداد ساعات پرواز بعد از آخرین بازرسی، نوع آخرین بازرسی، توان موتور بالگرد، کل ساعات پروازی، ارتفاع، سرعت باد، جهت باد و فاز پرواز به عنوان ویژگی‌های ورودی در نظر گرفته شده‌اند. پنج روش شناخته‌شده انتخاب ویژگی، شامل ماتریس همبستگی، روش Extreme Gradient Boosting ، اطلاعات متقابل، یادگیری عمیق و روش شبکه عصبی برای یافتن عوامل مهم‌تر استفاده شدند.

یافته‎ها: در نهایت، «حداکثر وزن »، « توان موتور بالگرد»، «فاز پرواز» و «ساعات پرواز بالگرد » به عنوان متغیرهایی با بالاترین درجه اهمیت در پیش‌بینی کلاس خرابی روتور بالگرد شناسایی شدند که در مکانیک پرواز نیز توجیه قوی و قابل قبولی دارند.

اصالت/ارزش افزوده علمی: تفاوت کار حاضر با مطالعات مشابه این بود که متغیرهای بیشتری، نظیر شرایط پرواز و پیکربندی بالگرد، در نظر گرفته شدند، برخلاف سایر مطالعات که درآن‌ها مجموعه‌ای محدود از متغیرها در نظر گرفته شدند. با اولویت‌بندی این متغیرها، یافته‌ها با هدف افزایش دقت پیش‌بینی، قابلیت اطمینان و ایمنی پرواز، راه را برای اقدامات پیشگیرانه در پیشگیری از خرابی روتور هموار می‌کنند.

مدل‌سازی تصمیم‌گیری و تحقیق در عملیات در مهندسی کیفیت

مدل‌سازی زنجیره تأمین سرد واکسن کووید-۱۹ تحت ریسک‌های عملیاتی و اختلالی: رویکرد شبیه‌سازی- بهینه‌سازی چند معیاره

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 19 خرداد 1405

https://doi.org/10.48313/jqem.2026.568156.1598

مجتبی اکبری، علی تاج دین، ایرج مهدوی، بابک شیرازی

چکیده هدف: زنجیر‌ه‌تامین سرد واکسن به عنوان یک سیستم خدماتی– عملیاتی حساس به کیفیت، نقش حیاتی در تضمین تحویل به‌موقع، حفظ اثربخشی واکسن و کاهش ضایعات ایفا می‌کند. بروز ریسک‌های عملیاتی و اختلالی موجب افزایش نوسانات فرایندی، کاهش قابلیت اطمینان سیستم و افت کیفیت خدمت‌رسانی می‌شود. هدف این پژوهش، ارائه یک چارچوب کیفیت‌محور برای مدل‌سازی و بهینه‌سازی زنجیر‌ه‌تامین سرد واکسن کووید-۱۹ با تمرکز بر شاخص‌های عملکرد کیفیت، تحت شرایط عدم‌قطعیت است.

روش‌شناسی پژوهش: در این پژوهش، یک چارچوب نوین از رویکرد شبیه‌سازی- بهینه‌سازی چنددوره‌ای و چندکالایی برای تصمیم‌گیری در مدیریت موجودی، تخصیص و توزیع واکسن، تحت ریسک‌های عملیاتی و اختلالی توسعه یافته است. این رویکرد، شبیه‌سازی عامل‌بنیان را با تکنیک‌های بهینه‌سازی ادغام می‌کند. شبیه‌سازی‌ها بر اساس سناریوی اختلال در وسیله حمل‌و‌نقل و اختلال در عرضه واکسن تنظیم شده و با مساله بدون اختلال مورد مقایسه قرار می‌گیرند.

یافته‎ها: نتایج با استفاده از برخی شاخص‌های کلیدی عملکرد از جمله زمان مورد انتظار تحویل واکسن، سطح خدمات، فساد واکسن به دلیل خرابی وسیله نقلیه و پارامترهای مالی ارزیابی می‌شوند. نتایج شبیه‌سازی نشان می‌دهد که سناریوی بدون اختلال، بالاترین سطح خدمات (0.82) و بیشترین پایداری عملکرد را دارا می‌باشد، در حالی که اختلالات وسیله نقلیه منجر به فساد 8.9 میلیون دوز واکسن گردید و اختلالات در عرضه واکسن نیز منجر به پایین‌ترین سطح خدمات (۰٫۷۶) شد. اعتبارسنجی آماری نیز با استفاده از روش آزمون علامت زوجی، اهمیت این تفاوت‌ها را در سطح اطمینان ۹۵% تأیید کرد.

اصالت/ارزش افزوده علمی: پژوهش حاضر با رویکرد مهندسی کیفیت، زنجیر‌ه‌تامین واکسن را به‌عنوان یک سیستم خدمت‌رسانی حساس به نوسانات فرایندی تحلیل نموده و چارچوبی برای مدیریت ریسک مبتنی بر کیفیت ارائه می‌دهد. نتایج می‌تواند در سیاست‌گذاری جهت بهبود قابلیت اطمینان، کاهش هزینه‌های کیفیت و افزایش تاب‌آوری سیستم‌های توزیع واکسن در شرایط بحرانی مورد استفاده قرار گیرد.